Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Sylwa »

Wartości żydowskie – wykład prof. Jonathana Webera


03-07-2013 / IPM

Kolejny wykład w bloku tematycznym „Idee”, w ramach 23. Festiwalu Kultury Żydowskiej, wygłosił dziś prof. Jonathan Weber* – „Być Żydem – żydowskie wartości we współczesnym świecie: Żydowskie wartości dla współczesnego świata”. Dla wielu ludzi judaizm to religia hołdująca jedynie wywodzącym się z dawnych czasów rytuałom, a przez to pozbawiona kontaktu ze współczesnym światem. Prawda jest jednak taka, że zarówno Biblia hebrajska, jak i Talmud uznają kwestie etyczne jako zasadnicze dla życia żydowskiego. Są one chyba najlepiej wyłożone w liturgii święta Jom Kipur. Podczas wykładu prof. Jonathan Weber proponował, w jaki sposób można ją zastosować do współczesnego świata.


Fot.: Jonathan Weber/ jewishfestival.pl

Fot.: Jonathan Weber/ jewishfestival.pl

Jako antropolog społeczny zastanawiał się również czy zasadne jest mówienie o żydowskim systemie etycznym, ponieważ Żydzi nie są przecież jednorodną grupą. Co w ogóle znaczy „żydowski”? Czy Żydzi ateiści zgodzą się na taki sam system wartości z np.: chasydami? Czy współcześni Żydzi dysponują zaawansowaną wiedzą na temat religii, historii i kultury żydowskiej? Być może wcale nie ma katalogu wartości żydowskich i stworzenie takiego katalogu jest niepotrzebne lub wręcz niemożliwe?

W świetle powyższych pytań wykładowca analizował propozycje wartości żydowskich, które mogłyby być uznane za podstawowe. W kategorii klasycznych – kochaj bliźniego swego jak siebie samego, w kategorii nowoczesnych – pamięć o Holokauście i istnienie państwa Izrael jako źródła tożsamości, w kategorii uniwersalnych – intelekt i zdobywanie wiedzy. Ale czy to wystarczająca podstawa do stworzenia katalogu? Wg profesora podstawową wartością, łączącą wszystkie m.in. wyżej wymienione jest, zazwyczaj nie brany pod uwagę przy ustalaniu hierarchii wartości, optymizm. Optymizm, który jest kluczową kwestią niezależnie od wszystkich pozostałych. Szabat jest odzwierciedleniem optymistycznego nastawienia – po nocy przychodzi dzień, po zniewoleniu – wolność. Sama idea litościwego Boga, który przebaczy ludziom grzechy jest kwintesencją optymizmu. Optymizm przebija również z księgi Izajasza.

Ale jak i gdzie szukać pozostałych? W Torze nie ma wydzielonego katalogu wartości, etyka łączy się z rytuałami. Reguły postępowania zawarte w Torze można dostosowywać do współczesnych warunków, jak np.: zakaz kładzenia przed osobą ślepą jakichkolwiek rzeczy, które mogłyby spowodować upadek. Obecnie można byłoby to odnieść do etycznego postępowania twórców reklam wobec odbiorców. Dziesięć Przykazań zawiera wykaz wartości określających relacje człowieka z Bogiem i innymi ludźmi. Każda z modlitw odwołuje się do wartości. Przykłady możliwości poszukiwania wartości i sposobu ich interpretacji można mnożyć i trudno odnieść je do ew. jedynie słusznego wyobrażenia „tożsamości żydowskiej”. Ortodoksyjni Żydzi podkreślają konieczność jak najmocniejszego odróżniania się od innych, czyli zupełnie odwrotnie niż modernistyczny judaizm, który pozwala na wyrażanie żydowskiej tożsamości w kontekście warunków, w których żyją Żydzi. Jest jeszcze judaizm reformowany, który kładzie nacisk na edukację w ogóle a nie tylko edukację religijną. Zatem tożsamość żydowska jest obecnie niezwykle płynna, świat żydowski jest pełen sprzeczności a interpretacja wartości ewoluuje.

Pomijając różnorodne interpretacje wartości i podejście do nich poszczególnych jednostek społeczności żydowskiej, chrześcijaństwo i islam propagują te same wartości, np.: wspomnianą wartość w kategorii klasycznej: kochaj bliźniego swego jak siebie samego, którą rabini różnie interpretowali przez wieki. Od literalnego podejścia, przez interpretację, iż każdy człowiek zasługuje na szacunek, niezależnie od wieku, płci, koloru skóry, wyznawanej religii itd., ponieważ jest dziełem Boga. Ta interpretacja koreluje np.: ze słowami Martina Luthera Kinga „Nigdy nie spoglądaj na innego człowieka z góry, chyba, że pomagasz mu wstać.” Zatem zawartość katalogu wartości żydowskich pozostaje kwestią otwartą.

Zobacz także: Rabin Michael Paley – wykład o wartościach żydowskich

*prof. Jonathan Webber – antropolog społeczny, profesor w Instytucie Studiów Europejskich UJ. Przez 20 lat wykładał na Uniwersytecie Oksfordzkim. Członek Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za wkład w dialog polsko-żydowski.

do druku

poleć stronę