Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Punkt widzenia »

Dlaczego Żydzi dostają tyle Nobli?


11-10-2013 / AP

 Nagrodę Nobla z chemii otrzymało dwóch izraelskich profesorów pracujących w USA oraz amerykański Żyd rodem z Austrii. Żydzi stanowią zaledwie 0,2% światowej populacji, ale wśród laureatów Nobla jest ich 22 procent. Czemu tak jest – zapytuje w „Haaretz” Ruth Schuster.


Od lewej: Michael Levitt, Martin Karplus i Arieh Warshel, tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii /fot. Internet

Od lewej: Michael Levitt, Martin Karplus i Arieh Warshel, tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii /fot. Internet

 Uważa się, że Żydzi są zdolni. Fakt, że wszyscy trzej laureaci Nagrody Nobla z chemii są Żydami, stanowi kolejną cegiełkę w konstrukcji tego przeświadczenia. Istotnie, nie mniej niż 22 procent laureatów tej nagrody, to Żydzi, których odsetek nie przekracza 0,2 procent ludności świata. Można zapytać, skąd w tym dostojnym gronie taka dysproporcja?

Naturalnie, zawsze pozostaje kwestia, kto jest Żydem, podnoszona przy wielu okazjach. Jednak nawet jeśli odrzucimy tych, którzy – powiedzmy – jedzą wieprzowinę i palą papierosy w szabat, wciąż pozostaje bardzo wielu.

Nauka dowodzi, że Żydzi, nawet mając zdiagnozowaną mutację w rodzaju Taya-Sachsa, nie stanowią odrębnej grupy genetycznej. Gen „żydowski” nie istnieje. No, więc czemu Żydzi są tacy zdolni?

Czynniki kulturalne oczywiście grają rolę, choć sprawa do dyskusji, które – od „Żydzi cenią edukację” po „muszą być zdolni, żeby przeżyć na wygnaniu”. (Ale wobec tego co przed wygnaniem? Starożytny Bliski Wschód był równie niespokojnym obszarem, jak dziś jest). Zatem – czy Żydzi są zdolniejsi? Kto wie. Jedno jest pewne, że ci Żydzi, którzy dostali Nobla, uczynili świat nieco lepszym, bardziej wykształconym.

Wielu z tych Żydów to Izraelczycy, mimo że niektórzy przestali nimi być, w każdym razie jeśli chodzi o miejsce zamieszkania. Jednym z nich jest Arieh Warshel, który we środę został laureatem chemicznego Nobla wraz z dwoma żydowskimi kolegami: Michaelem Levittem i Martinem Karplusem. Warshel studiował w Izraelskim Instytucie Technologii (zwanym Technion), ale obecnie pracuje na Uniwersytecie Południowej Kalifornii. Wszyscy trzej dostali nagrodę za stworzenie komputerowego modelu pozwalającego wniknąć w skomplikowane procesy chemiczne. Na przykład ukazują komputerowy model protein, będących szalenie złożonymi cząstkami. Pomogli też wyjaśnić drogi fotosyntezy, bez której nie byłoby życia, jakie znamy. A im więcej rozumiemy, tym lepiej, jak można sądzić.
We wtorkowym rozdaniu Nobli znalazł się uczony belgijski – i żydowski –Francois Englert, nagrodzony za swoją rolę w odkryciu wraz ze sławnym Peterem Higgsem zjawiska fizycznego zwanego „boską cząstką”, najbardziej podstawowego „elementu składowego” świata.

Jeszcze przed tą serią Izrael mógł się pochwalić jedenastoma laureatami w ciągu 65 lat. W 2011 Daniel Shechtman z Technionu dostał chemicznego Nobla za odkrycie quasi-kryształów, czyli takich, które w odróżnieniu od zwykłych nie są regularne. Wyglądają dziwnie i mogą się wszędzie zmieścić, gdzie się je wepchnie.

W 2004 r. dwóch izraelskich biologów, Aaron Ciechanover i Avram Hershko, otrzymało nagrodę z chemii wraz z Irwinem Rose (no, tak...) za pracę nad specyficznym białkiem o nazwie ubiquitin – od słowa „ubiquitous”, wszędobylski. Ich odkrycie posłuży zrozumieniu nosicielstwa chorób.

Nobla z ekonomii w 2002 r. otrzymał Daniel Kahneman, Izraelczyk z Princeton, choć inwestorzy byli raczej zirytowani jego teorią, że rynki są nieracjonalne. Głupia sprawa. Ale to jedna z tych rzeczy, o których lepiej wiedzieć, niż nie wiedzieć. (Za „Haaretz”)

do druku

poleć stronę