Wstęp Nowoczesna parafia Komentarze Diagnozy Refleksje Relacje Polecamy
NOWOCZESNA PARAFIA

Non-profit in Ecclesia - Wojciech Sadłoń SAC 






Instytucjonalny wymiar Kościoła katolickiego w Polsce jest bardzo rozbudowany. Od 2002 r., gdy zakończył się rozpoczęty przez Jan Paweł II proces reorganizacji administracyjnej Kościoła w Polsce, w naszym kraju istnieje 10162 parafii zgrupowanych w 39 diecezjach. Do tego dochodzą jednostki administracyjne 113 wyznań religijnych niekatolickich.

 Parafia

Podstawową komórką Kościoła katolickiego jest parafia, która w dzisiejszej postaci wywodzi się z czasu średniowiecza, chociaż historycy spierają się co do momentu zaistnienia pierwszych parafii w Polsce. Pojawiają się głosy, że parafia w Polsce nie powstała w XII wieku, jak wcześniej sądzono, ale znacznie wcześniej, już w pierwszych latach chrześcijaństwa na ziemiach polskich. Przyczyną tej rozbieżności są dwa różne rozumienia istoty parafii, z których jedno określa parafię przez to co zewnętrzne: uformowana w instytucjonalną postać struktura z proboszczem, świątynią, określoną liczbą wiernych, zakotwiczona w szerszej strukturze diecezji. Czy taka charakterystyka parafii dotyka rzeczywiście samej jej istoty? Zdaniem przedstawicieli drugiej szkoły – nie.

Z teologicznego bowiem punktu widzenia parafia to przede wszystkim wspólnota ludzi wierzących, a więc tych których łączą te same przekonania religijne. Chodzi więc o wiarę, o religię, o sprawy ducha – to jest podstawą jedności i konstytucją parafii. Jednak na tym się nie kończy… Choć wielu za przejaw życia parafii nie uznaje niczego więcej ponad Mszę świętą, różaniec, pogrzeb i ślub, parafia to przede wszystkim sieć relacji (nade wszystko w wymiarze wertykalnym). Nic nie posiada chyba większej siły jednoczącej dużą grupę ludzi niż wspólna wizja rzeczywistości – wiara.

 Ekonomia społeczna

Dlatego też parafia to wielki potencjał nie tylko duchowy (religijny), ale i społeczny – prawdziwy kapitał ludzki. Aby choć trochę to zrozumieć wystarczy zobaczyć, co polska parafia robi w dziedzinie tak zwanej ekonomii społecznej, czy dokładniej trzeciego sektora czyli organizacji non-profit (NGO).

Segment kościelny trzeciego sektora (non profit in ecclesia) jest w ostatnim czasie przedmiotem zainteresowanie nie tylko samego Kościoła, ale interesują się nim coraz szersze kręgi ludzi, jakby dopiero teraz odkrywając bogactwo życia ludzi skupionych wokół swojego parafialnego Kościoła. Znany badacz polskiej parafii E. Firlit pisze, że jeszcze przed 1989 parafia realizowała siedem podstawowych funkcji. Po pierwsze parafia spełniała administracyjno-gospodarczą funkcję, co wynikało oczywiście z powadzonych od czasów soboru trydenckiego (XVI w.) ksiąg parafialnych. Poza tym, co ma swoje korzenie jeszcze w pierwotnym chrześcijaństwie, parafia była liczącym się podmiotem pomocy charytatywnej.

Kolejne cztery funkcje są mniej istotne i zależnie od warunków zaznaczały się z większym lub mniejszym natężeniem. Parafia poprzez osoby duchowne służyła ludziom radą i wsparciem w trudnych sytuacjach życiowych (funkcja doradczo-interwencyjna). Ponadto pełniła funkcję rekreacyjną organizując choćby wspólny wypoczynek dla dzieci czy też zwykłe towarzyskie spotkanie wiernych. Wreszcie działanie parafii realizowało się na płaszczyźnie animacyjno-integracyjnej oraz politycznej, co miało podstawę w tym, że religia daje fundament wspólnego światopoglądu .

 Ruchy w parafii

Niektóre z tych funkcji realizowane są przez tak zwane „ruchy religijne”, które chociaż działają przede wszystkim na poziomie parafii, tworzą często bardzo złożone struktury międzynarodowe. Ich działalność jest tak różnorodna, że trudno je ująć w ścisłe ramy klasyfikacyjne, mimo to ks. M. Ostrowski podaje, że parafia pogłębia - co jest oczywiste - formację religijną. Ponadto w związku z tym, że „stratyfikacja wspólnoty religijnej” opiera się głównie na rozwarstwieniu wiekowym rodziny, parafia działała na rzecz rodziny wspierając ją w wykonywaniu jej podstawowych funkcji. Następnie parafia działa na rzecz obrony etyki chrześcijańskiej, czyli broni życia, wspiera ekologię, stara się pomóc w wyzwoleniu z nałogów, jest miejscem gdzie realizuje się zaangażowanie w życie społeczne (społeczny potencjał parafii), czynne miłosierdzie, propagowanie chrześcijańskiej kultury i sportu i wreszcie rozwijanie określonych szkół duchowości.

W Polsce przy Komisji Episkopatu istnieje Rada Ruchów Katolickich, która między innymi organizuje kongresy ruchów katolickich (ostatni odbył się w Warszawie w 2007 r.). Katolicka Agencja Informacyjna wydała Leksykon ruchów i stowarzyszeń, który zawiera informacje o największych podmiotach działających w Polsce. Badania statystyczne i społeczne nad Segmentem Kościelnym trzeciego sektora prowadzi Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. Z uzyskanych przez niego danych wynika, że w Polsce działa 337 różnych organizacji, stowarzyszeń i grup o charakterze religijnym i społecznym. W przybliżeniu można oszacować, że skupiają one łącznie ponad 2,5 miliona osób.

W parafii odbywają się również różnego rodzaju działania i akcje doraźne, często występujące nieregularnie i incydentalnie. W badanej próbie 120 parafii pojawiło się 443 tego rodzaju wydarzeń, w których organizowanie zaangażowanych było 3239 osób, a liczbę uczestników oszacowano na 75000. Były to różnego rodzaju zbiórki, festyny itp.

 Szersza działalność

Oprócz aktywności ograniczonej do wspólnot lokalnych, ruchy i stowarzyszenia religijne przejawiają również bardzo bogaty wachlarz działalności „w poprzek” struktury Kościoła. I tak na przykład od 1989 roku działa w Polsce kilkadziesiąt szkół, ośrodków pomocy społecznej, hospicja, centra integracji społecznej i inne instytucje społeczne. Znacznie rzadziej, ale jednak powstają również z inicjatywy kościelnego III sektora instytucje gospodarcze, które pełnią rolę wyznacznika organizacji non-profit przez przekazywanie dochodów na cele statutowe.

Katolickie ruchy i stowarzyszenia działają również w dziedzinie mediów oraz twórczo kształtują polską demokrację. Zostało to dostrzeżone m.in. przez premiera RP w liście do Ogólnopolskiej Rady Ruchów Katolickich z roku 1998, w którym prezes rady ministrów docenił ich wysiłki budowania nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego.

 Badania

Widać więc, że rzeczywistość ruchów religijnych w Polsce jest bardzo różnorodna, bogata i ważna dla funkcjonowania społeczeństwa. Nic więc dziwnego, że w ostatnim czasie jest ona przedmiotem szczególnego zainteresowania. Powstają prace dyplomowe poświęcone temu zagadnieniu, organizowane są konferencje naukowe i warsztaty. Prowadzone są również badania socjologiczne III sektora w Polsce, jednak jak do tej pory – co oczywiście powinno budzić zdziwienie – z pominięciem jego segmentu kościelnego.

Jedynym wytłumaczeniem takiego zawężenia jest metodologiczna trudność klasyfikowania oraz opisywanie całego sektora non-profit. Być może rozwiązaniem byłoby popatrzenie na trzeci sektor z perspektywy jak najbardziej lokalnej – na przykład „przez okno parafii”. W 2007 r. Główny Urząd Statystyczny zwrócił się do Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego z prośbą o przygotowanie raportu metodologicznego, w oparciu o który będzie można przygotować całościowe badanie III sektora w Polsce.

 Wyzwania

Jest to wielkie wyzwanie nie tylko dla Kościoła, ale również całego sektora organizacji non-profit w Polsce, ponieważ, jak stwierdza J. Herbst, spełnia on bardzo ważne funkcje społeczne, takie jak na przykład: ekspresja dążeń i zainteresowań, łączenie wysiłków służące akceleracji życia społecznego, działanie opiniotwórcze, rzecznictwo – działanie na rzecz interesów mniejszości lub grup mniej słyszalnych, troska o wspólne dobro, integracja społeczna, inicjowanie zmian społecznych, wspieranie i uzupełnianie działań państwa, kształcenie liderów. Właściwa analiza jego obecnego stanu powinna być dobrym punktem wyjścia twórczego kształtowania jego oblicza w najbliższych latach. Zachęcamy więc wszystkich, którym idea dobra wspólnego realizowanego poprzez różnego rodzaju organizacje jest bliska do współpracy.


Wojciech Sadłoń SAC





Numer konta / Bank account: PL 41 1240 4533 1111 0000 5434 1522 (Pekao SA)
Adres / Address: ul. Kosciuszki 37 30-105 Kraków
tel. (12) 61 99 538 fax (12) 61 99 502
e-mail
Partnerzy projektu: