Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Ludzie »

Ester Rachel Kamińska

Anna Pawlikowska


10-03-2010 / AP

Dziś mija 140 rocznica urodzin „matki żydowskiego teatru”, a zarazem jednej z najwybitniejszych aktorek ziem polskich przełomu wieków – Ester Rachel Kamińskiej.


Ester Rachel Kamińska /fot. Internet

Ester Rachel Kamińska /fot. Internet

Urodziła się 10 marca 1870 r. w Porozowie niedaleko Świsłoczy na Białorusi. Była córką kantora Szymona Halperna. Jej wykształcenie, typowe dla dziewcząt z ortodoksyjnych środowisk owego czasu, było znikome. Musiała też podjąć pracę – w pracowni kapeluszniczej. Jednak temperament pociągał ją w innym kierunku. W 1888 roku zadebiutowała w jednym z niezliczonych warszawskich teatrzyków rewiowych. Gdy po śmierci rodziców nic nie ograniczało jej poczynań, w 1893 r. Ester Halpern przystąpiła do założonej wówczas trupy Abrahama Izaaka Kamińskiego, występującej na obszarach Imperium Rosyjskiego pod nazwą Teatr Niemiecki Opery Dramatów i Komedii. Wyszła za mąż za Kamińskiego i w 1894 r. urodziło się ich pierwsze dziecko – Regina, która później miała stać się gwiazdą kina jidysz. Kolejne dziecko – Ida, urodzona w  Odesie w 1899 r., na deskach scenicznych stanęła po raz pierwszy mając pięć lat. Jedynie Józef, który także urodził się w Odessie, ale w 1903 r., lekko zboczył z rodzinnego traktu, poświęcając życie muzyce i kompozycji.

Zespół Kamińskich, który początkowo grywał przeważnie operetki, w pewnym momencie podjął także poważny repertuar i po powrocie do Warszawy w 1905 r. i grając na scenie przy ul. Chmielnej przekształcił się w teatr dramatyczny Literarisze Trupe. Celem Kamińskich było wówczas wspieranie najlepszej żydowskiej literatury scenicznej. Z zespołem związał się Marek Arnsztejn (Andrzej Marek), jeden z najwybitniejszych reżyserów teatralnych tego czasu. Sukcesem było wystawienie w Warszawie sztuki "Di Gołdene Kejt" I. L. Pereca. Wystawiano nie tylko sztuki żydowskich autorów – jak słynną „Mirełe Efros” Jakuba Gordina, ale także klasykę dramatu europejskiego: "Norę" H. Ibsena i "Damę Kameliową" A. Dumasa. Gwiazdą tych spektakli była właśnie Ester Rachel. Miała wspaniałą sylwetkę i piękny głos, największym jednak jej atutem była ogromna wrażliwość i intuicja, owocująca głębokimi interpretacjami postaci scenicznych. Talent tej miary nie mógł nie zostać dostrzeżony przez początkującą wówczas kinematografię. Kamińska grała więc także w filmach jidisz: "Mirełe Efros" (1912), "Der Unbekanter" (Nieznajomy 1913), "Di Sztifmuter" (Macocha 1914), "Tkijes kaf" (ślubowanie 1924).

W 1909 r. oboje Kamińscy – najpierw Abraham, potem dołączyła do niego Ester – wyjechali do Stanów Zjednoczonych, gdzie grywali także z wielkim powodzeniem. Zarobione tam pieniądze przeznaczyli na adaptację rotundy przy ulicy Oboźnej na Dynasach. Budynek ten kilkanaście lat wcześniej zbudowano z przeznaczeniem na ekspozycję modnych wówczas panoram malarskich, lecz inwestycja przynosiła wyłącznie straty. W 1913 r. Kamińscy otworzyli tu pierwszy stały teatr żydowski. Ze swoją widownią na 1500 miejsc była to największa scena w stolicy. Dla jej utrzymania zespół powrócił do grywania wodewilów i tanich melodramatów, co wywołało rozdźwięk w tej teatralnej rodzinie.

Ester Rachel wraz z córką Idą i jej przyszłym mężem Zygmuntem Turkowem opuścili więc teatr i założyli własny zespół – Warszewer Idiszer Kunst Teater, czyli WIKT. Abraham Izaaka Kamiński umarł w 1918 r.

Ester Rachel zaś nadal grała w  repertuarze dramatycznym. To jej przypisywano zasługę przeniesienia na scenę żydowską klasyki europejskiej: Szekspira, Czechowa i Shaw’a. Miała też swój walny udział w sprowadzeniu do Warszawy w 1920 r. zespołu Trupa Wileńska ze spektaklem „Dybuk” An-skiego w reżyserii Wachtangowa. Był to przełom zarówno dla sztuki An-skiego i wileńskiego teatru, który w ten sposób rozpoczął swój podbój europejskiej publiczności, jak i teatru żydowskiego w ogóle. Po „Dybuku” bowiem już nic w nim nie było takie samo. Świadectwem wkładu Kamińskiej może być fakt, że Muzeum Teatrologiczne JIWO w Wilnie nosiło jej imię. Zmarła 25 grudnia w Warszawie. Imię Ester Rachel oraz jej córki Idy nadano również powstałemu w 1950 r. Teatrowi Żydowskiemu.
 

do druku

poleć stronę